Thomas Hobbes, ten niepoprawny myśliciel, którego przekonania mogłyby stać się inspiracją dla niejednego reality show, niezwykle skutecznie zestawił dwa odmienne światy: chaos wojny domowej z rzekomą harmonią w zorganizowanym społeczeństwie. W swoim opus magnum „Lewiatan” pokazuje, jak zmagania wspaniałych żołnierzy odsłaniają kruchość ludzkiej natury. Mimo że można uznać jego wizje za ponure, niczym deszczowy poranek w listopadzie, Hobbes odważnie pokazuje, jak można wyprowadzić władzę z anarchii w rękach mocarza – króla, który z pewnością trzyma się z daleka od swojego ludu w trudnych czasach. To właśnie w tej grze pomiędzy chaosem a porządkiem, w najciemniejszych godzinach angielskiej wojny domowej, Hobbes zbudował teorię społeczeństwa, która nadal zachwyca swoją aktualnością.

Zarazem, hobbesowska koncepcja społecznego kontraktu nie ogranicza się jedynie do wykładów z filozofii politycznej, ale stanowi żywy dokument negocjacji, które toczą się pomiędzy egoizmem a bezpieczeństwem. W jego oczach każdy z nas, w cichym akcie desperacji, podejmuje decyzję o zrzeczeniu się części swoich praw na rzecz władzy, mającej chronić nas przed niebezpieczeństwami. Można to porównać do znanej układanki, w której od czasu do czasu brakuje jednego puzzla; ten brakowy kawałek ma zresztą ogromne znaczenie. Hobbes podkreślał, że nie chodzi o narzucanie sobie nieprzyjemnych zasad, lecz o pozyskanie cennych dóbr: spokoju wewnętrznego oraz zewnętrznego, co często okazuje się nieosiągalne w naszym codziennym życiu.

Nie sposób jednak pominąć faktu, że Hobbes nie był jedyny w tworzeniu tych teorii; niewątpliwie jednak stanowił jednego z najbardziej barwnych przedstawicieli tego kręgu. Jego myśli przypominają rozgrywkę w szachy, w której emocje równo współzawodniczą ze strategicznymi ruchami. W „Behemocie”, jego mniej znanym dziele, można dostrzec, jak zawirowania rzeczywistości historycznej kształtują wizję kontraktu społecznego. Tam, w wirze wojny domowej, Hobbes z charakterystycznym dla siebie cynizmem ilustruje, jak ludzie oddają władzę Lewiatanowi, tylko po to, aby móc spokojnie zasnąć nocą, nie martwiąc się o nieproszonych gości – najemników.

Na koniec warto zadać pytanie, czy Hobbes był bardziej realistą czy malkontentem. Jego wizja państwa opartego na silnym dowództwie może wydawać się anachroniczna w dzisiejszym świecie, gdzie pragniemy być zarówno wolni, jak i bezpieczni niczym rysiek na drzewie. Niemniej jednak, przypomina nam ona, że stworzenie porządku w społeczeństwie to zadanie nie tylko dla genialnych umysłów, ale także dla zwykłych obywateli, którzy w codziennym życiu czasami muszą spojrzeć na siebie z dystansem – w końcu nie zawsze możemy liczyć na Lewiatana, prawda?

Leviathan jako symbol władzy absolutnej: Historia i współczesne odniesienia

Leviathan, znany jako potwór z głębin, stworzony przez Tomasza Hobbesa, od lat budzi zainteresowanie i kontrowersje na całym świecie. Wyobraź sobie, że w XVII wieku ten autor zasiadł z piórem w dłoni i postanowił wykreować symbol absolutnej władzy. Jego zamiarem było nie tylko zjednoczenie ludzi, ale także zakwestionowanie ich teoretycznych wizji rządów. Hobbes, przerażony chaosem angielskiej wojny domowej, stwierdził, że tylko absolutna władza reprezentująca Leviathana może uratować społeczeństwo przed anarchycznym „stanem natury”, w którym każdy byłby przeciwnikiem każdego. W pewnym sensie Hobbes zaserwował nam polityczny dramat – w tej opowieści ogromny potwór odgrywa rolę bohatera, a anarchizujący ludzie wypowiadają się na temat wolności jako jego antagonistów.

Co zatem wynika z tej filozofii w praktyce? Hobbes w swoim dziele opisał władzę, której celem jest zapewnienie społecznego spokoju. Nie traktuj Leviathana jako morskiego potwora rodem z Disneya; to raczej stwór, który łamie każde zaprzeczenie władzy. Niezwykle interesujące jest to, że współczesne rządy, zarówno lokalne, jak i globalne, wciąż odwołują się do idei Hobbesa. Wystarczy spojrzeć na sytuacje, w których władza koncentruje się w rękach nielicznych, a głos zwykłych obywateli zanika w mrokach historii. Może nie posiadając Leviathana w dosłownym sensie, sytuacja polityczna pokazuje, że nadal daleko nam do demokratycznego raju.

Współczesne odzwierciedlenia Leviathana

Obecnie można dostrzec elementy myśli Hobbesa w wielu aspektach życia, zwłaszcza w kontekście technologii. Władza, jaką posiadają wielkie korporacje i rządy nad danymi osobowymi, przypomina ogromnego Leviathana, którego macki obejmują różne aspekty naszej codzienności. Niezależnie od tego, czy chodzi o szefa twojej byłej pracy przeszukującego twoje posty na Facebooku, czy algorytmy kształtujące twoje wybory, czasami czujemy się jak niewolnicy w ogromnej grze, gdzie nasze zasoby stają się jednocześnie przedmiotem żądania i kontroli. Hobbes musiałby dodać nowy rozdział dotyczący „danych jako władzy”, gdyż jego Leviathan zyskałby nową formę – potężnego biurokratycznego robota.

Na koniec warto zauważyć, że Leviathan Hobbesa to nie tylko postać z XVII wieku, lecz także aktualny komentarz na temat współczesnych realiów, gdzie niepokój i wszechobecna władza zdają się płynąć w jednym nurcie. Może dobrym pomysłem byłoby skonstruowanie tzw. „kwadratu”, który równocześnie dawałby moc rządzącym i nie pozwalałby im wykraczać poza ustalone ramy. Jak mówi stare powiedzenie: „Nie ma łez bez Hesja!”, co ilustruje, że absolutna władza, podobnie jak potwór z morskich otchłani, może być tak samo nieprzewidywalna, jak filozoficzne koncepcje.

W poniższej liście przedstawione są aspekty współczesnego Leviathana i jego wpływ na nasze życie:

• Dominacja korporacji w sferze danych osobowych
• Algorytmy kształtujące decyzje i wybory użytkowników
• Osłabienie głosu obywateli w obliczu rosnącej władzy rządów
• Tworzenie nowych form kontroli w erze cyfrowej

W związku z tym, drodzy czytelnicy, bądźcie ostrożni w zetknięciu z Leviathanem!

Etyka i moralność w teorii politycznej Thomasa Hobbesa

Thomas Hobbes, znany ze swoich przygód z Lewiatanem, miał wiele do powiedzenia na temat etyki i moralności w polityce. Jego zdaniem, złota zasada brzmi: wolność może prowadzić do zagubienia, podczas gdy porządek stanowi fundament. Wyobraź sobie, że społeczeństwo przypomina ogromny chaos, w którym każdy walczy o przetrwanie, zjadając się nawzajem niczym w dzikiej naturze. Hobbes analizował te zjawiska i przekonywał, że aby zapanować nad tym chaotycznym światem, musimy mieć mocnego władcę. Taki władca zapewni bezpieczeństwo i pomoże wprowadzić moralny porządek. Tak powstał jego słynny koncept „wojny wszystkich przeciwko wszystkim” – porządku bez porządku!

Patrząc na jego wizję, można dostrzec, że moralność nie pojawia się w nas w sposób naturalny; to raczej efekt kontraktu społecznego. Przyziemność tej koncepcji może sprawiać, że Hobbes wydaje się dziś nieco szalony, ale czy nie zdarza się nikomu marzyć o ucieczce w bezpieczny dom z kubkiem herbaty? Umowa społeczna, zdaniem Hobbesa, ma na celu ucywilizowanie naszych zwierzęcych instynktów. Zamiast bezmyślnie gonić za sobą nawzajem, zgadzamy się tworzyć określone normy. Poza tym, gdybyśmy nie mieli moralnych zasad, wszyscy korzystali by z tego samego substytutu wygodnej kanapy, a nasze życie przypominałoby zamieszanie na niebie!

Warto także zwrócić uwagę na jego traktat „Behemoth”, w którym Hobbes pokazuje, jak chaos i historia splatają się w nierozerwalny sposób. Zastanawiające pytania, które snuły się przez angielską wojnę domową, wciąż aktualne, dotyczą także naszych współczesnych politycznych rozgrywek. Jego refleksje mogłyby posłużyć jako doskonały scenariusz reality show, w którym polityka przypomina walkę dwóch bestii. W tym przypadku jednak, zamiast ringów bokserskich, mamy źródła polityczne. W tym szaleństwie Hobbesa dostrzegamy, że prawdziwa moc tkwi w idei, a nie tylko w sile – coś, czego z pewnością nie zgubimy w dzisiejszym świecie pełnym kampanii reklamowych.

Na koniec, jeśli spojrzysz na Hobbesa z perspektywy moralności, oceniasz, że wszelkie zasady nie są ustalone raz na zawsze, lecz raczej funkcjonują jako umowy, które tworzymy w walce z instynktem samozachowawczym. Sytuacja przypomina dużą rodzinną kolację – wszyscy zasiadamy przy stole i modlimy się, aby nikt nie sięgnął po nóż, bo inaczej wybuchnie mała rywalizacja. Hobbes przypomina, że etyka polityczna to nie tylko zbiory reguł, ale także umiejętność przetrwania w złożonym świecie pełnym wyzwań. Bez wątpienia, jego teoria może stanowić równie zabawną, co poważną lekcję dla nas wszystkich!

Ciekawostką jest, że Thomas Hobbes w swoich rozważaniach dotyczących moralności i etyki politycznej używał metafory „wojny wszystkich przeciwko wszystkim”, sugerując, że brak porządku prowadzi do nieustannego konfliktu, a nawet niebezpieczeństwa pojawienia się stanu, w którym ludzie byliby gotowi skrzywdzić innych dla własnej korzyści.

Źródła:

1. https://mysl.lazarski.pl/mysl/article/view/1522